Rodrigo, Joaquín   Tài liệu liên quan     Tác phẩm theo số   Tác phẩm theo thể loại
Rodrigo, Joaquín  
Joaquin Rodrigo (1901-1999)
Ngày 11:04 10/05/2011
 

Joaquin Rodrigo sinh ngày 22 tháng 11 năm 1901 tại Sagunto gần Valencia trong một gia đình có 10 anh chị em. Bố ông, Vicente Rodrigo Peirats, là một thương nhân còn mẹ ông, bà Juanna Vidre Ribelles, là một phụ nữ bình dân. Do một nạn dịch bạch hầu nên Rodrigo bị mù vào năm lên 3 tuổi và chính điều đó đã khiến ông chọn con đường âm nhạc để mưu sinh. Ngôi nhà của Rodrigo nằm ngay kề nhà hát của địa phương nên ông thường dành hàng giờ theo dõi các buổi tập của dàn nhạc. Lên 4 tuổi gia đình ông chuyển đến Valencia để ông có thể theo học trường dành cho người mù và Rodrigo đặc biệt hứng thú với môn nhạc và văn học. Tại Valencia ông thường được bố mẹ cho tới các buổi hòa nhạc ở nhà hát Apollo và ông tỏ ra vô cùng thích thú. Lên 5 tuổi ông theo học nhạc với các giáo viên của nhạc viện Valencia. Ông học hòa âm và sáng tác với Francisco Antich, Enrique Gomá và Eduardo López Chávarri. Những nhạc sĩ này đều để lại nhiều ảnh hưởng với Rodrigo.

Nhắc đến Rodrigo ta không thể không nhắc đến Rafael Ibáñez, người mà gia đình Rodrigo nuôi để trông nom con trai mình. Rafael là người giúp ông tìm hiểu các tác phẩm văn học, triết học… cũng như sao lại các bản nhạc. Rodrigo thường hay nói về người bạn của mình: "Rafael cho tôi đôi mắt mà tôi không có".

Khi 20 tuổi Rodrigo đã là một nghệ sĩ piano cũng như một sinh viên khoa sáng tác xuất sắc. Lúc này ông chủ yếu sáng tác các tác phẩm khí nhạc với hình thức nhỏ. Tác phẩm được đánh số đầu tiên của Rodrigo, “Two Sketches for violin and piano“, ra đời vào năm 1923. Cùng năm ông cũng cho ra mắt : "Suite para piano", "Cançoneta for violin and string orchestra", "Ave Maria for voice and organ" (sau này nó được ông chuyển soạn lại cho dàn đồng ca), "Berceuse de otoño" viết cho solo piano sau này cũng được ông phối lại cho dàn nhạc và đổi tên thành "Música para un jardín". Năm 1924 tác phẩm "Juglares" viết cho dàn nhạc đầu tiên của ông được Valencia Symphony Orchestra biểu diễn. Năm sau được sự động viên của mọi người Rodrigo đã gửi "Cinco piezas infantiles" tham gia cuộc thi sáng tác toàn quốc và dành được giải đặc biệt của ban giám khảo .

Năm 1927, Rodrigo sang Pháp để theo học sáng tác với Paul Dukas tại nhạc viện danh tiếng École Normale de Musique. Trước ông đã có nhiều nghệ sĩ lớn của Tây Ba Nha sang Pháp để học như Albéniz, Falla, Turina… và trong lớp học của Dukas là một loạt các tài năng như nhà soạn nhạc người Mexico Manuel Ponce, nhạc trưởng Jesús Arámbarri - người sau này biểu diễn thành công rất nhiều sáng tác của Rodrigo. Khi ở Paris, Rodrigo cùng Rafael Ibáñez thuê trọ nhà của một họa sĩ gốc Valencia Francisco Povo nên Rodrigo có rất nhiều quan hệ với giới nghệ sĩ ở Paris lúc bấy giờ và một trong số đó là nhạc sĩ nổi tiếng nhất Tây Ban Nha nửa đầu thế kỷ 20 Manuel de Falla, nguời sau này giúp đỡ Rodrigo rất nhiều và là tấm gương để ông học tập (Cũng chính Manuel de Falla là người ông đề tặng bản nhạc nổi tiếng "Invocación y danza").

Cũng trong những năm học tập tại Paris, Rodrigo gặp gỡ và kết hôn với nghệ sĩ piano người Thổ Nhí Kỳ Victoria Kamhi. Victoria là một nghệ sĩ piano tuyệt vời nhưng bà đã quyết định hy sinh sự nghiệp khi kết hôn; với kiến thức văn hóa sâu rộng và khả năng nói nhiều thứ tiếng, bà đã giúp chồng rất nhiều trên con đường sự nghiệp sau này.

Năm 1934 sau khi về nước ông cùng vợ sống tại Valencia và bắt đầu sáng tác nhiều tác phẩm quan trọng: nổi bật trong số đó là bài hát "Cántico de la esposa" và thơ giao hưởng "Per la flor del lliri blau" (những tác phẩm này giúp ông giành giải thưởng "Círculo de Bellas Artes Prize "). Nhờ sự giúp đỡ của Manuel de Falla nên ông nhận được học bổng “Conde de Cartagena “ để quay lại Pháp tiếp tục học tập. Lần quay lại này ông theo học với Maurice-Emmanuel tại đại học Sorbonne và tiếp tục học thêm với André Pirro cũng như người thầy cũ Paul Dukas. Giai đoạn này Rodrigo sáng tác chủ yếu ca khúc và các tác phẩm cho piano. Cùng mùa hè năm đó ông được cử sang Áo để dự festival âm nhạc danh tiếng “Salzburg Festival” dưới danh nghĩa là phóng viên cho tạp chí âm nhạc "Le monde musical" của Paris và "Las provincias " của Valencia.

Năm 1936, sau khi gia hạn được xuất học bổng Rodrigo cùng vợ chuyển đến Baden-Baden nước Đức. Thật không may là nội chiến ở Tây Ba Nha xảy ra khiến họ không nhận được học bổng của chính phủ mà phải sống như những người tị nạn chính trị bằng cách dạy tiếng Tây Ban Nha và dạy nhạc cho người dân bản xứ. Trong thời gian này Rodrigo sáng tác một vài ca khúc trong đó nổi bật là "Canción del cuclillo" dựa trên lời của vợ mình.

Vào mùa xuân năm 1938, Rodrigo được mời về dạy khóa học hè tại đại học Santander khiến ông phần nào nguôi nỗi nhớ quê hương. Trên đường về Paris ông có cuộc gặp gỡ với nghệ sĩ guitar Sainz de la Maza và Rodrigo đã quyết địng sáng tác một concerto cho guitar và đó là tiền đề để ra đời bản “Concierto de Aranjuez" bất hủ sau này. Những năm cuói cùng ở Paris, Rodrigo làm khá nhiều recital, sáng tác theo yêu cầu.

Năm 1939 được sự giúp đỡ của Manuel de Falla và Antonio Tovar, Rodrigo quyết định chuyển hẳn về sinh sống tại quê hương. Ngày 1 tháng 9 năm 1939 chỉ 2 ngày trước khi Thế chiến thứ hai nổ ra, Rodrigo cùng vợ trở về Tây Ba Nha mang theo bản thảo của "Concierto de Aranjuez".

Những năm 40, Rodrigo gặt hái được nhiều thành công, các sáng tác của ông được phổ biến và ông được nhận nhiều giải thưởng cũng như các cương vị quan trọng: năm 1939 ông được cử giám đốc nghệ thuật cho ONCE, tổ chức người khiếm thị của Tây Ba Nha; năm 1942 là giải thưởng âm nhạc quốc gia cho bản concerto cho piano và dàn nhạc "Concierto Heroico "; năm 1944-1945 ông làm giám đốc âm nhạc cho Radio Nacional; từ năm 1947 ông thay Manuel de Falla làm giáo sư âm nhạc tại Complutense University; năm 1948 ông nhận giải thưởng mang tên văn hào vĩ đại Cervantes cho tác phẩm “Ausencias de Dulcinea “…

Năm 1954 khâm phục tài năng của Segovia, Rodrigo đã viết "Fantasía para un gentilhombre" cho guitar và dàn nhạc đề tặng nghệ sĩ guitar tài danh này. Tác phẩm viết dưới dạng tổ khúc gồm 4 chương lấy cảm hứng từ 6 vũ khúc ngắn cho guitar solo của nhà soạn nhạc Tây Ban Nha Gaspar Sanz đó cùng với "Concierto de Aranjuez" là những tác phẩm nổi tiếng nhất của Rodrigo. Sau này Rodrigo còn viết các tổ khúc cho solo guitar "Tres piezas españolas" và "Tres pequeñas piezas " đề tặng Segovia.

Năm 1963-1964, ông sang Puerto Rico tham gia dạy lịch sử âm nhạc tại University of Río Piedras. Đây là quãng thời gian hạnh phúc nhất cuộc đời ông khi con cô con gái duy nhất Cecilia kết hôn với nghệ sĩ violin danh tiếng Agustín León Ara và sự ra đời của hai cháu gái.

Về cuối đời các sáng tác của Rodrigo đã có mặt hầu hết tại các phòng hòa nhạc lớn trên thế giới. Ông liên tục nhân được các giải thưởng cho những cống hiến không biết mệt mỏi của mình: năm 1991 ông nhận Guerrero Foundation Prize và được nhà vua Juan Carlos I trao tặng danh hiệu 'Marqués de los jardines de Aranjuez'; năm 1998 ông được chính phủ Pháp trao tặng danh hiệu “Commandeur des Arts et des Lettres“ và các huân chương danh dự của các trường đại học lớn trong và ngoài nước như Universidad Internacional, Santander, University of Southern California, Universidad Politécnica de Valencia…

Nổi bật nhất trong gia tài sáng tác của Rodrigo có lẽ là 11 concerto cho các nhạc cụ guitar, piano, flute, harp. Mở đầu bằng thành công vang dội của "Concierto de Aranjuez", ông đã lần lượt viết concerto cho các nhạc cụ khác : "Concierto heroico" cho piano (1942), "Concierto de estío" cho violin. Cello cũng là nhạc cụ mà Rodrigo yêu thích, ông sáng tác 2 bản concerto cho cello đề tặng các nghệ sĩ cello xuất chúng : "Concerto in modo galante" sáng tác năm 1949 đề tặng Gaspar Cassadó, “Concierto como un divertimento” sáng tác năm 1982 đề tặng nghệ sĩ cello người Anh Julian Lloyd Webber. Ngoài ra ông còn viết "Concierto Serenata’’ (1952) đề tặng nghệ sĩ đàn harp Nicanor Zabaleta và "Concierto pastoral “ (1977) đề tặng nghệ sĩ flute người Irealand James Galway.

Sau "Concierto de Aranjuez" Rodrigo sáng tác thêm 4 concerto cho guitar nữa : "Fantasía para un gentilhombre" viết tặng Segovia; "Concerto Madrigal"viết cho 2 guitar và dàn nhạc là tổ khúc gồm 10 phần lấy cảm hứng từ giai điệu tuyệt vời của “O felici occhi miei”; “Concierto andaluz” viết cho 4 guitar và dàn nhạc đề tặng gia đình guitar nổi tiếng Romero; “Concierto para una fiesta” viết năm 1982 đề tặng nghệ sĩ guitar nổi tiếng của thế kỷ 20 Pepe Romero. Các concerto viết cho guitar của Rodrigo luôn giàu giai điệu và màu sắc cộng với phần phối khí tuyệt vời đã phô diễn một cách hoàn hảo vẻ đẹp của cây đàn guitar. Cách cân bằng âm lượng giữa guitar và dàn nhạc của Rodrigo đã khắc phục một cách hoàn hảo nhược điểm về âm lượng của nhạc cụ này và là mẫu mực cho các nhạc sĩ thế hệ sau học tập.

Rodrigo cũng để lại nhiều dấu ấn trong các tác phẩm viết cho dàn nhạc: "Cinco piezas infantiles" là tác phẩm viết cho dàn nhạc đầu tiên của ông và nó đã thành công khi biểu diễn ở Paris. Bản thơ giao hưởng "Ausencias de Dulcinea" giành được giải nhất của "Círculo de Bellas Artes" tổ chức ở Valencia. Các sáng tác này cho thấy thiên tài trong sáng tác giai điệu cũng như khả năng phối dàn nhạc độc đáo. Những giai điệu cổ Tây Ba Nha qua cách phối khí của Rodrigo mang một diện mạo mới, hiện đại tinh tế nhưng vẩn thật giản dị. Các chủ đề thường được trình bày một cách trực tiếp cộng với lối phát triển đơn giản trong sáng khiến âm nhạc của ông dễ đến với người nghe.

Ca khúc cũng là mảng sáng tác quan trọng của Rodrigo, ông luôn coi giọng hát là nhạc cụ hoàn hảo nhất và đã sáng tác ca khúc trong suốt cuộc đời mình (Rodrigo sáng tác khoảng 87 ca khúc bằng 6 ngôn ngữ khác nhau). Soprano là giọng mà Rodrigo yêu thích, ông sáng tác nhiều ca khúc cho các soprano hàng đầu như Victoria de los Angeles, Montserrat Caballe ,Teresa Berganza… ông cũng thường xuyên đệm piano cho các ca sĩ này trong các buổi hòa nhạc.

Ngoài ra ông còn viềt khoảng 100 tác phẩm cho piano và guitar độc tấu. Các tác phẩm cho guitar độc tấu của Rodrigo chiếm một vị trí quan trọng trong các tác phẩm viết cho guitar của thế kỷ 20: “En los trigales “, “Tres piezas españolas", "Invocación y danza" là các tác phẩm thường xuyên được các nghệ sĩ guitar chơi trong các buổi biểu diễn.

Ngày 21 tháng 7năm 1997 vợ ông, bà Victoria qua đời và hai năm sau, vào ngày 6 tháng 7 năm 1999 Rodrigo cũng qua đời tại nhà riêng ở Madrid. Cả hai ông bà đều được chôn cất tại nghĩa trang ở Aranjuez ,Valencia.

Rodrigo đã mất nhưng âm nhạc của ông còn sống mãi và ông sẽ luôn được nhớ đến như là một nhạc sĩ kiệt xuất của thế kỷ 20. Âm nhạc và cuộc đời ông tượng trưng cho khát vọng vươn lên của con người, cho nền văn hóa Tây Ba Nha quật cường.
 
Đỗ Minh (nhaccodien.info) dịch

View: 7248  -  Nguồn: joaquin-rodrigo.com  -  Cập nhật lần cuối: 11:04 10/05/2011  -  Quay lại
Bài mới cập nhật


© Trang thông tin âm nhạc cổ điển do Bút nhóm nhaccodien.info xây dựng.
® Ghi rõ nguồn "nhaccodien.info" khi phát hành lại thông tin từ website này.                                Thiết kế: Lê Long - Code: Kal Kally