Lieder, Op. 49

 

 Wiegenlied của nhà soạn nhạc Đức Johannes Brahms có lẽ là tác phẩm nổi tiếng nhất ở thể loại hát ru. Phần lớn thính giả trước đây chỉ biết đến nó dưới cái tên “Bài hát ru của Brahms”.
 
 Wiegenlied là một biệt lệ so với âm điệu tình yêu đôi lứa thiết tha đắm đuối của phần lớn các lieder còn lại trong cùng tập tác phẩm. Brahms đã viết nó để tặng cô ca sĩ trẻ Bertha Faber mà ông quen biết nhân dịp đứa con thứ hai của vợ chồng cô chào đời.
 
 Lời “Bài hát ru của Brahms” gồm hai khổ thơ ngắn của hai tác giả khác nhau. Khổ thơ thứ nhất của Des Knaben Wunderhorn, khổ thơ thứ hai của Georg Scherer. Những khổ thơ đó sau này cũng được nhà soạn nhạc Mỹ thời hiện đại Charles Ives (1874 – 1954) phổ nhạc thành một Wiegenlied, dù mức độ nổi tiếng thì kém xa. Trước đó chính Brahms cũng sáng tác các Wiegenlied khác (một trong số đó dành tặng cho con của một người bạn thân đặc biệt - Joseph Joachim) dựa theo lời thơ dân gian.
 
 Phần giai điệu thơ trẻ do Brahms viết được trải ra như một sự đối âm với điệu Ländler du dương của thành Vienna mà ông đã từng được nghe Bertha Poubzsky hát. Lúc đó cô chưa lập gia đình và là thành viên của một đoàn hợp xướng nữ đến biểu diễn tại Hamburg. Tác phẩm Wiegenlied mới mẻ này là một biểu trưng trọn vẹn, như Brahms đã bóng gió khi ông gửi nó cho Artur Faber (chồng của Bertha) vào tháng 7/1868: “Cô ấy sẽ nhận ra rằng tôi đã viết Wiegenlied cho đứa con bé bỏng của cô ấy. Cô ấy sẽ thấy nó hoàn toàn thích hợp … rằng khi cô ấy hát ru bé Hans ngủ, một bài ca về tình yêu thương đang được cất lên vì bé.”
 
 Thế là Wiegenlied được chính Bertha Faber biểu diễn trước công chúng lần đầu tiên vào năm 1869. Từ đó, nó mau chóng lan ra toàn thế giới ở mọi dạng chuyển soạn (thanh nhạc lẫn khí nhạc). Nó đã trở thành một trong số rất nhiều các tác phẩm thường bị hiểu sai là những “khúc dân ca”. Điều này thật dễ hiểu vì giai điệu của nó dễ dàng xâm nhập và lưu lại lâu bền trong trái tim hàng triệu triệu người trên thế giới.
 
 Thậm chí người ta còn tiến hành một cuộc khảo cứu thú vị về tác phẩm này. Những trẻ em sinh ra thiếu tháng được cho nghe Bài hát ru của Brahms 5 phút, 6 lần mỗi ngày thì rõ ràng là lớn nhanh hơn những trẻ tương tự mà không được nghe (theo Chapman, 1975).
 
 Thế nhưng ngay khi Brahms sinh thời, cũng đã có những bản chuyển soạn tồi đến nỗi rốt cuộc chính Brahms cũng phải càu nhàu với nhà xuất bản Simrock: “Tại sao không làm một ấn bản mới ở giọng thứ cho những bé hư đốn và ốm yếu ? Đó sẽ là một cách khác để loại bỏ các bản mô phỏng.” Brahms không để ý đến vấn đề bản quyền nhưng ông không thể chịu nổi những phiên bản làm hỏng nghệ thuật đối âm của mình, ngay cả trong một thể loại nhỏ là hát ru.
 
 Trước khi Brahms tỏa sáng rực rỡ với các tác phẩm quy mô lớn như giao hưởng (Giao hưởng số 1 được công diễn lần đầu năm 1876), ông đã được thế giới biết đến tên tuổi với chính Wiegenlied này. Tập các Vũ khúc Hungary WoO 1 (xuất bản năm 1869 – cùng năm công diễn lần đầu Wiegenlied) của ông cũng nổi tiếng nhưng vì ông chỉ coi đó là những bản phóng tác nên đã không đánh số Opus cho chúng.
 
No. 1 : Am Sonntag Morgen, zierlich angetan 
Thơ: Paul Heyse
Công diễn lần đầu: năm 1869
 
Am Sonntag Morgen, zierlich angetan,
wohl weiß ich, wo du da bist hingegangen,
und manche Leute waren, die dich sah'n,
und kamen dann zu mir, dich zu verklagen.
Als sie mir's sagten, hab' ich laut gelacht,
Und in der Kammer dann geweint [zu]1 Nacht.
Als sie mir's sagten, fing ich an zu singen,
Um einsam dann die Hände wund zu ringen.
 
Sáng chủ nhật, diện đồ đỏm dáng
 
 
 
Sáng chủ nhật, diện đồ đỏm dáng,
Anh biết rõ rằng em đi đâu,
Và nhiều người nơi đó thấy em
Rồi chạy đến anh để phàn nàn này nọ.
Khi họ kể, anh cười to với họ,
Rồi đến đêm anh khóc ở phòng mình,
Khi họ kể, anh bắt đầu hát hò,
Sau đó mới vặn tay mình đau buốt.
 
No. 2 : An ein Veilchen
Thơ : Ludwig Heinrich Christoph Hölty)
Công diễn lần đầu : năm 1871
 
Birg, o Veilchen, in deinem blauen Kelche,
Birg die Tränen der Wehmut, bis mein Liebchen
Diese Quelle besucht! Entpflückt sie lächelnd
Dich dem Rasen, die Brust mit dir zu schmücken.
O dann schmiege dich ihr ans Herz, und sag ihr,
Daß die Tropfen in deinem blauen Kelche
Aus der Seele des treu'sten Jünglings flossen,
Der sein Leben verweinet, und den Tod wünscht. 
 
Gửi hoa violet
 
 
 
Bông hoa tím ẩn trong đài xanh hỡi
Giấu kín cho ta những giọt lệ u sầu
Cho tới khi người yêu ta xuân này
Đến hớn hở hái ngươi cài ngực áo,
Rồi nép mình bên tim nàng ngươi nói
Những giọt rơi từ đài thắm của mình
Là từ hồn chàng trai trẻ chân thành
Người đang khóc đời và mong được chết.
 
No. 3 : Sehnsucht
Thơ :  Josef Wenzig (1807-1876)
Công diễn lần đầu : năm 1870
 
Hinter jenen dichten Wäldern
Weilst du, meine Süßgeliebte,
Weit, ach weit, weit, ach, weit!
Berstet ihr Felsen,
Ebnet euch Täler,
Daß ich ersehe,
Daß ich erspähe
Meine ferne, süße Maid!
 
Khao khát
 
 
 
Sau những cánh rừng dày
Người yêu ta đang ở,
Xa, ôi xa, xa thẳm!
Núi kia hãy tan tành,
Thung kia hãy nâng bằng,
Để cho ta thấy được
Để cho ta nhìn được
Người yêu ở nơi xa!
 
No. 4 : Wiegenlied
Thơ :Des Knaben Wunderhorn và Scherer
Công diễn lần đầu: năm 1869
 
Guten Abend, gut Nacht,
Mit Rosen bedacht,
Mit Näglein besteckt,
Schlupf unter die Deck':
Morgen früh, wenn Gott will,
Wirst du wieder geweckt.
 
Guten Abend, gut Nacht,
Von Englein bewacht,
Die zeigen im Traum
Dir Christkindleins Baum:
 Schlaf nun selig und süß,
Schau im Traum's Paradies.
 
Hát ru
 
 
 
Ngủ ngon nào ngủ ngon,
Những bông hồng tô điểm,
Hoa cẩm chướng phủ che,
Len cả vào chăn bé
Sáng sớm mai nếu muốn,
Chúa đánh thức bé thôi.

Ngủ ngon nào ngủ ngon,
Những thiên thần canh giữ
Trong mơ chỉ cho bé
Cây của Đức Chúa Con :
Ngủ ngon lành bình yên
Ngắm Thiên Đường trong mộng.
 
No. 5 : Abenddämmerung
Thơ : Adolf Friedrich, Graf von Schack
Công diễn lần đầu : năm 1867
 
Sei willkommen, Zwielichtstunde!
Dich vor allen lieb' ich längst,
Die du, lindernd jede Wunde,
Unsre Seele mild umfängst.
 
Hin durch deine Dämmerhelle,
In den Lüften, abendfeucht,
Schweben Bilder, die der grelle
Schein des lauten Tags gescheucht.
 
Träume und Erinnerungen
Nahen aus der Kinderzeit,
Flüstern mit den Geisterzungen
Von vergangner Seligkeit.
 
Und zu Jugendlust-Genossen
Kehren wir ins Vaterhaus;
Arme, die uns einst umschlossen,
Breiten neu sich nach uns aus.
 
Nach dem Trennungsschmerz, dem langen,
Dürfen wir noch einmal nun
Denen, die dahingegangen,
Am geliebten Herzen ruhn;
 
Und indes zum Augenlide
Sanft der Schlummer niederrint,
Sinkt auf uns ein sel'ger Friede
Aus dem Land, wo jene sind.
Chiều hôm
 
 
 
Xin chào đón những giờ chạng vạng!
Ta yêu người trên tất cả đã lâu;
Người xoa dịu mọi nỗi thương đau,
Ôm ấp hồn chúng ta êm ái.
 
Xuyên qua một khoảng không mờ tối
Mà sương chiều thấm ướt cả rồi,
Những hình ảnh thoáng thoáng lờ mờ
Ánh sáng ngày ồn ào tan biến.
 
Những ước mơ cũng như ký ức
Từ tuổi thơ bỗng lại hiện về,
Như giọng của ma quỷ thì thầm
Về hạnh phúc đã qua trong quá khứ.
 
Cùng những người bạn tuổi thơ vui sướng
Chúng ta trở về mái nhà xưa;
Những vòng tay từng ôm ấp chúng ta
Đang rộng mở với chúng ta lần nữa.
 
Sau nỗi đau chia lìa dài thế,
Chúng ta có thể lại đoàn tụ từ đây
Với những người đã phải ra đi,
Ngơi nghỉ giữa những tấm lòng yêu mến;
 
Cho tới lúc mí mắt ta trĩu xuống
Một giấc ngủ êm ái đến rồi
Ta ngập trong bình yên an lành
Từ mảnh đất bạn bè ta ở.
 
Ngọc Anh (nhaccodien.info) dịch thơ

View: 3232  -  Nguồn: nhaccodien.info  -  Cập nhật lần cuối: 08:42 17/05/2010  -  Quay lại
Bài mới cập nhật


© Trang thông tin âm nhạc cổ điển do Bút nhóm nhaccodien.info xây dựng.
® Ghi rõ nguồn "nhaccodien.info" khi phát hành lại thông tin từ website này.                                Thiết kế: Lê Long - Code: Kal Kally