Samson et Dalila (Samson và Dalila), Op. 47

 

Âm nhạc: Camille Saint-Saëns
Libretto: Ferdinand Lamaire dựa theo Kinh thánh.
Công diễn lần đầu: ngày 2 tháng 12 năm 1877 tại Grossherzogliches Theater, Weimar với phiên bản tiếng Đức. Bản tiếng Pháp được trình diễn lần đầu tiên tại Ruoen, Pháp vào năm 1890.
 
Nhân vật: Loại giọng
Samson, thủ lĩnh của người Do Thái: Tenor
Dalila, người phụ nữ Philistine: Mezzo-Soprano
Tư tế tối cao: Baritone
Abimélech: Bass
 
Tóm tắt nội dung
 
Màn 1. Palestine, năm 1150 trước Công Nguyên. Trên một quảng trường ở Gaza, một nhóm người Do Thái van xin Đức chúa trời giải thoát họ khỏi cảnh nô lệ cho người Philistine. Samson, người thủ lĩnh, quở trách họ vì đã thiếu lòng tin. Khi Abimélech, kẻ cầm đầu những người Philistine lăng mạ những người Do Thái và Đức chúa của họ, Samson đã giết chết hắn và dẫn những người Do Thái chạy trốn. Vị Tư tế tối cao của giáo phái Dagon đến từ đền thờ của người Philistine, đã nguyền rủa sức mạnh phi thường của Samson, ra đi cùng với quan tài của kẻ bị giết. Một người Do Thái già ca ngợi sự trở về của Samson. Bức tường bên ngoài ngôi đền biến mất, lộ ra người yêu trước đây của Samson, Dalila, một người phụ nữ Philistine, và nàng mời chàng đêm nay đến nơi ở của nàng ngay gần đó. Nàng cùng với những người hầu nhảy múa để quyến rũ Samson, làm chàng bỏ ngoài tai những lời tiên tri của cụ già Do Thái.
 
Màn 2. Trong thung lũng vùng Sorek, Dalila kêu gọi các vị thần của nàng giúp nàng gài bẫy và tước bỏ sức mạnh của Samson, hứa với Tư tế tối cao sẽ tìm cách giao nộp người anh hùng đã mất hết sức mạnh. Samson xuất hiện, say đắm vì người yêu, khi Dalila đã chinh phục được chàng, nàng giả vờ không tin vào sự chung thủy của chàng và đòi chàng phải thể hiện tình yêu của mình bằng cách nói cho nàng bí mật về sức mạnh của mình, rồi khóc lóc khi chàng từ chối. Samson nghe thấy tiếng sấm như một lời cảnh báo của Chúa trời nhưng không thể chống lại sự quyến rũ của Dalila. Không bao lâu sau đó, sau khi cuối cùng đã biết được bí mật sức mạnh của Samson nằm trong mái tóc dài của chàng, nàng đã gọi những quân lính Philistine đang ẩn nấp quanh đó, xông vào bắt giữ và làm mù mắt Samson.
 
Màn 3. Trong một nhà ngục tại Gaza, chàng Samson giờ đã bị mù đang quay một chiếc cối xay bột, cầu nguyện cho những người của mình, họ sẽ phải chịu đựng đau khổ vì tội lỗi của chàng. Chàng nghe thấy tiếng họ trách cứ chàng. Trong suốt cuộc chè chén linh đình trong ngôi đền của thần Dagon, Dalila và Tư tế tối cao chế nhạo Samson. Khi họ buộc chàng phải quỳ gối trước thần Dagon, chàng yêu cầu một cậu bé dẫn chàng đến trước 2 cột chính của ngôi đền. Samson cầu nguyện Đức chúa trời trả lại sức mạnh cho chàng, và với một nỗ lực phi thường, chàng kéo đổ những chiếc cột đền, nghiền nát cả chàng và kẻ thù.
 
500 lần bày tỏ tình yêu
 
Camille Saint-Saëns là một hiện tượng lạ trong số các nhà soạn nhạc Pháp thế kỉ 19 ở chỗ ông sáng tác hầu hết mọi thể loại, từ opera, giao hưởng, concerto, ca khúc nghệ thuật, hợp xướng tôn giáo và thế tục, tác phẩm cho piano độc tấu đến nhạc thính phòng. Tuy không phải là người tiên phong nhưng ông đã có những đóng góp nổi bật vào sự phát triển của các thể loại này cho nền âm nhạc Pháp và thế giới.
 
Các tác phẩm thính phòng và giao hưởng của Saint-Saëns đã thu hút được sự chú ý đáng kể nhưng danh tiếng âm nhạc đảm bảo hơn lại tồn tại trên sân khấu nhà hát. Chính điều này đã khơi mào cho những nỗ lực ban đầu để sau này trở thành vở opera nổi tiếng Samson et Dalila. Đây là tác phẩm duy nhất ở thể loại này của ông vẫn còn tồn tại đến ngày nay trên sân khấu opera thế giới cho dù ông đã soạn tới 13 vở.
 
Nội dung của Samson et Dalilađược dựa theo câu chuyện về Samson và Dalila trong Kinh Cựu Ước. Saint-Saëns bắt đầu hứng thú với đề tài này khi ông biết tin vở opera cùng đề tài của Rameau với libretto của Voltaire đã bị thất bại.
 
Ban đầu, Saint-Saëns định khai thác đề tài này cho một vở oratorio (thanh xướng kịch). Nhưng dưới ảnh hưởng của Ferdinand Lemaire, một người họ hàng và là tác giả libretto, nhà soạn nhạc đã chuyển hướng sang soạn opera:
 
“Một người họ hàng của tôi đã lấy một chàng trai làm thơ nghiệp dư. Tôi nhận ra rằng anh ta có năng khiếu và thực ra là có tài năng thật sự. Tôi đề nghị anh ta cùng tôi viết một vở oratorio về một đề tài trong Kinh Thánh. Anh ta kêu lên: ‘Một vở oratorio! Không, hãy biến nó thành một vở opera đi!’ Rồi anh ta bắt đầu lục lọi Kinh Thánh trong khi tôi vạch chương trình cho tác phẩm, thậm chí còn phác thảo các cảnh và chỉ để cho anh ta mỗi việc chuyển dịch thành thơ. Vì vài lý do tôi đã bắt đầu soạn nhạc với màn 2 rồi chơi tại nhà trước một đám khán giả chọn lọc, những người không thể làm gì với nó hết.”
 
Quả vậy nếu không nhờ tình bạn thân thiết và ảnh hưởng từ Franz Liszt thì Samson et Dalila có lẽ đã không bao giờ được hoàn thành. Khi nghe đề cập đến dự án này, với sự đánh giá sáng suốt thường lệ của mình, Lizst nhận thấy ngay giá trị của tác phẩm. Được sự ủng hộ về mặt tài chính hào phóng từ đại công tước Weimar, Liszt khuyến khích Saint-Saëns hoàn thành dự án và hứa sẽ giúp dàn dựng tác phẩm.
 
Cuộc chiến tranh Pháp-Phổ nổ ra đã gây rất nhiều cản trở và phải mất tổng cộng tám năm thì Saint-Saëns mới viết xong Samson et Dalila. Khi màn 1 của vở opera được trình diễn tại Théâtre du Châtelet vào Ngày Thứ Sáu Tốt Lành năm 1875, phản ứng của công chúng khiến tác giả khá nản lòng.
 
Cùng năm 1875 ca sĩ giọng mezzo-soprano nổi tiếng Pauline Viardot, người mà Saint-Saëns chọn để sáng tác vai Dalila, đã tổ chức một buổi trình diễn riêng màn 2 tại nhà một người bạn của bà tại Croissy với tác giả đệm đàn piano. Viardot rất hâm mộ tác phẩm và hi vọng buổi trình diễn riêng sẽ khuyến khích Halanzier, giám đốc nhà hát Paris Opéra và là một trong số khán giả có mặt tại buổi này, sẽ cho trình diễn trọn vẹn tác phẩm.
 
Saint-Saëns đã soạn Samson et Dalila bắt đầu chính từ màn 2 này, màn có aria nổi tiếng “Mon coeur s'ouvre a ta voix”của Dalila khi nàng cố gắng quyến rũ để Samson tiết lộ bí mật về sức mạnh của mình. Khi trình diễn trên sân khấu opera, Samson đáp lại lời Dalila ở giữa hai khổ thơ của aria này bằng câu "Dalila! Dalila! Je t'aime!"
 
Mon coeur s'ouvre à ta voix,
comme s'ouvrent les fleurs
Aux baiser de l'aurore!
Mais, ô mon bienaimé,
pour mieux sécher mes pleurs,
Que ta voix parle encore!
Dis-moi qu'à Dalila
tu reviens pour jamais,
Redis à ma tendresse
Les serments d'autrefois,
ces serments que j'aimais!
Ah! réponds à ma tendresse!
Verse-moi, verse-moi l'ivresse!
 
Ainsi qu'on voit des blés
les épis onduler
Sous la brise légère,
Ainsi frémit mon coeur,
prêt à se consoler,
A ta voix qui m'est chère!
La flèche est moins rapide
à porter le trépas,
Que ne l'est ton amante
à voler dans tes bras!
Ah! réponds à ma tendresse
Verse-moi, verse-moi l'ivresse!
Với giọng chàng tim em rộng mở,
Tựa như những đóa hoa bừng nở
Với những nụ hôn của bình minh!
Nhưng hỡi người yêu dấu của em
Để lau khô cho em nước mắt,
Chàng hãy lại một lần cất tiếng!
Hãy nói với em rằng Dalila
Ta trở về với nàng mãi mãi,
Hãy đáp lại tình em âu yếm
Bằng những lời thề nguyện ngày xưa
Những lời thề nguyện mà em yêu!
Hãy đáp lại tình em âu yếm
Hãy chuốc em say, chuốc em say!
 
Như trên đồng lúa mì ta trông
Những bông lúa nhấp nhô lượn sóng
Trước cơn gió nhè nhẹ thổi tới
Như đang run rẩy trái tim em
Trái tim đang sắp sửa nguôi ngoai!
Với em giọng chàng sao thân thiết!
Mũi tên bay cũng chẳng nhanh chóng
Khi mang cái chết tới đích kia
Bằng người yêu sà vào lòng anh!
Hãy đáp lại tình em âu yếm
Hãy chuốc em say, chuốc em say!
 
Tuy nhiên Halanzier đã không bị Viardot “chuốc say” và nói “Je t’aime” với tác phẩm này. Saint-Saëns hoàn thiện Samson et Dalila vào năm 1876 nhưng không một nhà hát Pháp nào bày tỏ mong muốn dàn dựng tác phẩm.
 
May mắn thay, Samson et Dalila vẫn được công diễn trọn vẹn lần đầu với phiên bản tiếng Đức vào ngày 2 tháng 12 năm 1877 tại Nhà hát Đại công tước tại Weimar đúng như lời cam đoan của Liszt. Từ đó nó được công diễn lần đầu với phiên bản tiếng Pháp tại nhà hát Paris Opéra năm 1892, nơi nó được dàn dựng tới 500 lần trước khi tác giả qua đời tựa như 500 lần bày tỏ tình yêu từ người Pháp sau những lần đầu cự tuyệt.
 
Tác phẩm là một sự tổng hợp của nhạc kịch kiểu Wagner với các hình thức opera Pháp và Ý, chứa đựng những kết cấu khéo léo và giai điệu hùng hồn. Samson et Dalila là “một giấc mộng về sự tinh khiết cổ xưa và thử nghiệm hiện đại”, minh chứng một cách thấu đáo tài năng sáng tác của Saint-Saëns.
 
Ngọc Anh & Quỳnh Hương (nhaccodien.info) tổng hợp

View: 2231  -  Nguồn: nhaccodien.info  -  Cập nhật lần cuối: 06:29 17/06/2010  -  Quay lại
Bài mới cập nhật


© Trang thông tin âm nhạc cổ điển do Bút nhóm nhaccodien.info xây dựng.
® Ghi rõ nguồn "nhaccodien.info" khi phát hành lại thông tin từ website này.                                Thiết kế: Lê Long - Code: Kal Kally